یادداشت عضو هیئتمدیره انجمنهای خدمات اقتصاد چرخشی و صنایع بازیافت پلیمر: «تجربه موفق راتا شمال در تکمیل زنجیره اقتصاد چرخشی صنعتی»
در دنیای امروز، پسماند دیگر تنها یک محصول جانبی ناخواسته در فرآیندهای تولیدی نیست؛ بلکه به عنوان یک منبع ارزشمند شناخته میشود که میتواند دوباره به چرخه تولید بازگردد و نقش مهمی در حفظ منابع طبیعی، کاهش هزینههای تولید و حفاظت از محیط زیست ایفا کند. این نگاه، پایه و اساس مفهوم «اقتصاد چرخشی» است؛ مفهومی که در آن مواد و منابع تا حد امکان در چرخه تولید و مصرف باقی میمانند و کمترین میزان هدررفت را تجربه میکنند.
در همین راستا، شرکت صنایع بازیافت راتا شمال از سال ۱۳۹۵ با هدف توسعه زنجیره ارزش پسماندهای صنعتی، حفاظت از محیط زیست و ایجاد زیرساختی پایدار برای بازیافت مواد پلیمری فعالیت خود را آغاز کرده است. امروز این شرکت به عنوان یکی از حلقههای مهم زنجیره اقتصاد چرخشی صنعتی در کشور شناخته میشود و توانسته است با ایجاد یک سیستم منسجم جمعآوری، حمل، تفکیک، پردازش و بازیافت، بخش قابل توجهی از پسماندهای صنعتی را به مواد اولیه قابل استفاده در صنایع های مجاز تبدیل کند.
این مجموعه در محوطه ای به مساحت بیش از ۲۵ هزار متر مربع فعالیت میکند و با بهرهگیری از خطوط تخصصی بازیافت شامل تجهیزات سورتینگ، آسیاب، شستوشو و اکسترودر ، ظرفیت مناسبی برای مدیریت و بازیافت انواع پسماندهای پلیمری ایجاد کرده است. همچنین بیش از ۲۰۰ نفر نیروی انسانی به صورت مستقیم در این مجموعه مشغول به کار هستند که این موضوع، علاوه بر آثار زیستمحیطی، نقش مهمی در ایجاد اشتغال پایدار در منطقه داشته است.
یکی از مهمترین نقاط قوت این مجموعه، طراحی و اجرای یک زنجیره لجستیک تخصصی برای مدیریت پسماندهای صنعتی است. بخش عمدهای از پسماندهای ورودی از کارخانهها و شرکتهای گروه سولیکو با هدف حفظ محیط زیست، عمل به مسئولیتهای اجتماعی تأمین میشود. در سالهای اخیر، فرهنگسازی و استقرار فرآیندهای تفکیک از مبدأ در بسیاری از واحدهای تولیدی باعث شده است بخشی از پسماندها پیش از خروج از کارخانهها دستهبندی و تفکیک شوند. این اقدام علاوه بر افزایش راندمان بازیافت، موجب ارتقای کیفیت مواد ورودی به فرآیندهای بازیافت شده است.
در کنار تفکیک از مبدأ، ناوگان مکانیزه حمل پسماند راتا شمال وظیفه جمعآوری و انتقال مواد را از کارخانههای مختلف بر عهده دارد. این شبکه لجستیکی به گونهای طراحی شده است که پسماندها با رعایت الزامات زیستمحیطی و استانداردهای ایمنی از نقاط مختلف جمعآوری و به مرکز پردازش منتقل شوند. بخشی از پسماندها به صورت تفکیکشده و بخشی دیگر به صورت مخلوط وارد مجموعه میشوند و پس از ورود، در واحد سورتینگ تحت فرآیند جداسازی قرار میگیرند.
در واحد سورتینگ، انواع مواد بر اساس جنس، قابلیت بازیافت و الزامات فنی دستهبندی میشوند. مواد قابل بازیافت وارد خطوط فرآوری و بازیافت شده و مواد فاقد قابلیت بازیافت، پس از طی مراحل زیستمحیطی، به مراکز مجاز دفن پسماند منتقل میشوند. این فرآیند باعث میشود حداکثر ارزش ممکن از مواد مصرفشده استخراج شود و تنها بخش محدودی از پسماندها از چرخه بهرهبرداری خارج شوند.
نتیجه این فعالیتها، بازگشت سالانه میلیونها کیلوگرم مواد پلیمری به چرخه تولید کشور است. موادی که در گذشته به عنوان دور ریز شناخته میشدند، امروز پس از طی مرحله پردازش، به انواع گرانولهای پلیاتیلن، پلیپروپیلن، پلیاستایرن و پلی اتیلن ترفتالات تبدیل میشوند و به عنوان مواد اولیه در صنایع مجاز مورد استفاده قرار میگیرند.
بخش مهمی از این مواد بازیافتی در تولید محصولات مجاز مانند سبدهای پلاستیکی، پالتهای پلاستیکی و سایر محصولات صنعتی مورد استفاده قرار میگیرد. به این ترتیب، پسماند تولیدشده در یک واحد صنعتی بار دیگر به عنوان ماده اولیه وارد چرخه تولید میشود و نمونهای عملی از تحقق اقتصاد چرخشی در صنعت را به نمایش میگذارد.
اهمیت این فرآیند تنها به جنبه اقتصادی محدود نمیشود. هر تن مادهای که به جای دفن شدن بازیافت میشود، به معنای کاهش مصرف منابع طبیعی، کاهش استخراج مواد اولیه، کاهش مصرف انرژی و کاهش انتشار آلایندهها است. به همین دلیل، فعالیتهای بازیافتی امروز یکی از مهمترین ابزارهای بهینهسازی مصرف منابع در صنایع مدرن جهان محسوب میشوند.
در کنار فرآیندهای عملیاتی، رعایت استانداردهای محیط زیست و کنترلهای تخصصی نیز جایگاه ویژهای در فعالیت این مجموعه دارد. عملکرد شرکت به صورت مستمر توسط آزمایشگاهها و مراجع ذیصلاح مورد پایش و ارزیابی قرار میگیرد و نمونهبرداریها و ارزیابیهای دورهای ماهانه در حوزههای مختلف محیط زیستی انجام میشود. این پایشها تضمین میکند که تمامی فرآیندهای جمعآوری، پردازش، بازیافت و دفع پسماند مطابق با الزامات قانونی و استانداردهای تعیینشده انجام شوند.
شرکت صنایع بازیافت راتا شمال علاوه بر فعالیتهای اجرایی، با عضویت فعال در انجمنهای تخصصی حوزه بازیافت از جمله انجمن صنایع بازیافت بسپار (پلیمر) و انجمن اقتصاد چرخشی و لجستیک معکوس، در مسیر توسعه دانش تخصصی این صنعت نیز نقشآفرینی میکند. این حضور فعال تنها به بهبود فرآیندهای داخلی محدود نیست، بلکه با مشارکت در ارائه پیشنهادهای تخصصی، تبادل تجربیات و همکاری با فعالان صنعت، در اصلاح رویهها، ساختارها و حتی توسعه چارچوبهای اجرایی و مقررات مرتبط با مدیریت پسماند و بازیافت در سطح کشور نیز اثرگذار است.
صنایع بازیافت راتا شمال در کنار دستاوردهای فعلی، برنامههای توسعهای متعددی را نیز برای آینده در دستور کار دارد. افزایش میزان تفکیک از مبدأ در واحدهای صنعتی، توسعه فناوریهای نوین سورتینگ و پردازش، افزایش نرخ بازیافت مواد، کاهش سهم پسماندهای ارسالی به مراکز دفن، توسعه ظرفیت خطوط بازیافت و ارتقای سامانههای پایش زیستمحیطی از جمله مهمترین اهداف پیشبینیشده برای سالهای آینده است.
تجربه صنایع بازیافت راتا شمال نشان میدهد که با ایجاد یک زنجیره لجستیک کارآمد، توسعه فرهنگ تفکیک از مبدأ، رعایت استانداردهای محیط زیستی، بهرهگیری از نظارتهای آزمایشگاهی و تمرکز بر تکمیل زنجیره ارزش، میتوان پسماند را از یک چالش زیستمحیطی به یک فرصت اقتصادی تبدیل کرد. این تجربه موفق نمونهای روشن از تحقق زنجیره اقتصاد چرخشی صنعتی در کشور است؛ مدلی که نه تنها به حفاظت از محیط زیست کمک میکند، بلکه با بازگرداندن مواد به چرخه تولید، نقش مؤثری در بهینهسازی مصرف منابع، کاهش هزینههای صنعتی و ایجاد ارزش پایدار برای آینده ایفا میکند.
